Van je depressie afkomen op een goede en snelle manier?

Algemene informatie over depressie

Deze module gaat over depressie. De kenmerken en het ontstaan van een depressie komen aan de orde en we gaan in op hoe depressieve klachten verminderd kunnen worden. Daarbij zullen we ingaan op het leren herkennen en veranderen van negatieve denkpatronen en het veranderen van niet-effectieve gedragspatronen.

Over depressie en de behandeling daarvan bestaat een groot aantal misvattingen zoals:

  • Als je depressief bent, heb je iets onvoldoende verwerkt en moet je dat alsnog doen.
  • Alleen zwakke mensen worden depressief.
  • Depressie zit tussen de oren.
  • Depressie kan je met wilskracht weren.
  • Medicijnen tegen depressie (antidepressiva) onderdrukken je ware gevoelens en zijn verslavend.
  • Als je gewoon met rust gelaten wordt en thuis blijft gaat het vast weer beter.

Iedereen kent momenten van somberheid of van verdriet. Deze gevoelens kunnen ontstaan als reactie op tegenvallers of ingrijpende gebeurtenissen. Meestal duren deze niet langer dan een paar uren of dagen. Als de somberheid langer dan twee weken aanhoudt en het grootste deel van de dag aanwezig is, spreken we echter van een depressie. Depressie is een ziekte en dus iets heel anders dan een ‘dipje’ of een sombere bui. Iemand die depressief is, is bijna niet op te vrolijken. Het is geen kwestie van onwil. Het hoort bij de ziekte. De klachten zijn niet de schuld van de persoon zelf of karakterologisch bepaald, maar het betreft een veelvoorkomende aandoening die depressie heet.

Depressie is net zo zeer een lichamelijke ziekte als een hartkwaal of nierafwijking. Depressie heeft een biologische oorzaak en houdt verband met de hersenen. Het goede nieuws is dat de meeste depressies binnen een half jaar vanzelf overgaan. Indien dit niet het geval is, zijn er verschillende vormen van behandeling mogelijk. In ernstigere gevallen kan het bijvoorbeeld nodig zijn om medicatie te gebruiken. De beste behandeling is een combinatie van gesprekstherapie met een reactiveringsprogramma en indien nodig medicatie.

1.2       Ontstaan

Over de oorzaak van een depressie is veel gezegd en gespeculeerd. De waarheid is dat we er wel iets over weten, maar nog lang niet alles. Zoals bij de meeste ziektebeelden spelen zowel biologische, psychologische als sociale factoren een rol. Het komt voor dat iemand die aanleg voor depressie heeft (bijvoorbeeld door erfelijkheid) zomaar depressief kan worden, zonder aanwijsbare reden. Een ander, die geen noemenswaardige biologische kwetsbaarheid voor depressie heeft, maar die ernstig overbelast is geraakt, kan ook in een depressie geraken. Weer een ander raakt misschien depressief, omdat zijn of haar probleem­oplossingsstrategieën niet volstaan.

1.3       Herkennen van depressieve klachten

De twee belangrijkste klachten die op een depressie kunnen wijzen zijn somberheid en lusteloosheid. De symptomen kunnen echter vrij sterk variëren. Je kunt veel huilen of ondanks de somberheid juist niet meer huilen. Sommige mensen worden onrustig, angstig en prikkelbaar. Anderen worden traag, leeg en dof. Ze trekken zich terug en ondernemen steeds minder. Je hebt geen fut of energie meer om in beweging te komen. Je herkent je zelf niet meer; wat voorheen leuk was is nu een opgave geworden ‘dit ben ik niet’ of ‘ik word gek’. Gedachten aan de dood komen veelvuldig voor. Soms voelt het alsof het leven niet meer de moeite waard is. Veel mensen schrikken van het feit dat er zelfmoordgedachten in hen opkomen. Gedachten aan de dood is een symptoom van de depressie. Deze zullen dan ook afnemen naarmate de depressie geneest.

Het is belangrijk om depressieve symptomen vroegtijdig op te sporen en te herkennen, omdat een depressie behandelbaar is. De lijst van mogelijke verschijnselen van een depressie is lang. Echter, juist omdat een depressie zoveel vormen kan aannemen, is het van belang om ze toch te noemen:

Ø  Somberheid (grootste deel van de dag, bijna elke dag gedurende minimaal twee weken)

Ø  Lusteloosheid (minder zin in dingen/verminderd vermogen om plezier te beleven)

Ø  Opvallende verandering in slaappatroon

Ø  Voortdurende vermoeidheid (na geringe inspanning)

Ø  Angst, nervositeit en piekeren

Ø  Slechte concentratie

Ø  Schuldgevoelens

Ø  Gevoelens van waardeloosheid

Ø  Verstoorde eetlust

Ø  Prikkelbaarheid

Ø  Zich terugtrekken

Ø  Vertraagde motoriek of juist ernstige (lichamelijke) onrust

Ø  Gewichtsverlies

Ø  Vermindering van seksuele gevoelens

Ø  Gedachten aan de dood en suïcidaliteit

Ø  Dagschommeling, de stemming verbetert gedurende de dag

Ø  Seksuele klachten

1.4       Factoren die een rol spelen bij het ontstaan en het voortbestaan van een depressie

Het ontstaan en voortbestaan van een depressie heeft veelal te maken met verschillende factoren. Vaak komt het neer op een combinatie van externe factoren (situatie waarin iemand terecht is gekomen) en interne factoren (de manier waarop iemand met die situatie omgaat). Onder interne factoren verstaan we gedrag en eigenschappen die kenmerkend zijn voor een persoon zoals leefgewoonten, mate van gespannenheid, medicijngebruik, perfectionisme, gevoeligheid voor afwijzing, aanpassingsvermogen en ondermijnende gedachten en gevoelens. Onder externe factoren verstaan we factoren die te maken hebben met de woon-, werk- en sociale omgeving van die persoon. Daarbij is het goed je te realiseren dat elke verandering in die omgeving een vorm van stress is. Ook positieve veranderingen vragen om aanpassingsvermogen (b.v. een bevalling).

Hieronder volgen enkele voorbeelden van interne en externe factoren:

  •         Een goede combinatie van voedingsmiddelen is belangrijk. Bepaalde eet- en drinkgewoonten kunnen namelijk invloed hebben op hoe iemand zich voelt. Roken, cafeïnehoudende dranken of alcohol zijn hier voorbeelden van. Deze kunnen een effect hebben op het concentratievermogen, een onrustig gevoel geven of de nachtrust belemmeren.
  •         Een goede lichamelijke gezondheid maakt iemand minder vatbaar voor sombere gevoelens. Gezondheid en weerstand worden voor een aanzienlijk deel bepaald door de leefgewoonten (voedingspatroon, bewegingspatroon, activiteitenpatroon) die iemand er op na houdt. Door je bewust te worden van je huidige leefgewoonten kun je bepalen of verandering noodzakelijk is. Daarbij is het goed om voor ogen te houden dat veranderingen tijd nodig hebben.
  •         Medicijnen kunnen de klachten van een depressie doen verminderen, maar sommige hebben soms ook vervelende bijwerkingen zoals vermoeidheid, hoofdpijn of geven een onrustig gevoel.
  •         Perfectionisme kan depressieve klachten in de hand werken. Als je hoge eisen aan jezelf stelt, zul je je vaak teleurgesteld voelen wanneer je merkt niet aan je eisen te kunnen voldoen. Dit kan leiden tot een negatief zelfbeeld, waardoor er weer extra sombere gevoelens kunnen ontstaan.
  •         Afwijzing en verwaarlozing in het verleden of heden kunnen iemand gevoeliger maken voor psychische klachten. Deze negatieve ervaringen kunnen ertoe leiden dat je te veel bezig bent om je aan te passen aan anderen. Het kost veel energie om je steeds maar weer aan anderen te moeten aanpassen om afwijzing te voorkomen.
  •         Indien in de jeugd geleerd is om negatieve emoties zoals verdriet, angst of boosheid weg te stoppen, loop je de kans om positieve emoties, zoals blijdschap en enthousiasme, op den duur ook niet meer te kunnen voelen. Gevoelens van leegte of een onvermogen om plezier te beleven kunnen hiervan het gevolg zijn.
  •         Oververmoeidheid of somberheid kunnen ontstaan op het moment dat je de wensen van anderen boven je eigen wensen stelt. Je zou te veel energie kunnen steken in het voldoen aan het verwachtingspatroon van anderen.
  •         Overmatige bezorgdheid (piekeren) en negatieve gedachten kunnen gevoelens van gespannenheid of somberheid in de hand werken. Als gevolg hiervan kan iemand nog onzekerder worden en moeilijke zaken uit de weg gaan. Hiermee kan een gevoel van falen versterkt worden en daarmee het onzekere gevoel.
  •         Voor ieder mens zijn sociale contacten belangrijk. Mensen die betekenisvolle contacten hebben waarmee ze moeilijke ervaringen kunnen delen, zijn beter bestand tegen een stootje.
  •         Wanneer er langdurig een disbalans is tussen de belasting en de belastbaarheid kan er een fysieke en emotionele uitputting ontstaan. Hierdoor kun je naast fysieke klachten ook psychische klachten ontwikkelen.
  •         Onverwachte veranderingen waarop weinig invloed uitgeoefend kan worden zoals een overlijden, verlies van je baan of een echtscheiding kunnen mensen kwetsbaar maken. Aanpassingen aan veranderingen kost veel energie, waardoor de draaglast te groot kan worden en er klachten kunnen ontstaan.
  •         Er is meestal niet één enkele oorzaak voor depressieve klachten. Het ontstaan van de depressie is meestal een geleidelijk proces waarbij meerdere interne en externe factoren een rol spelen.

1.5       Hoe ziet het verloop eruit?

Een depressie kan geleidelijk ontstaan maar ook min of meer acuut, soms zelfs binnen een dag. Zonder behandeling kan een depressie binnen een paar weken overgaan, maar soms ook vele maanden of jaren voortduren. Gemiddeld duurt een depressie 4-6 maanden. Met een behandeling kunnen de klachten verminderen, zodat men er minder of weinig last van heeft.

Een depressie komt soms één keer in iemands leven voor, maar in de meeste gevallen treedt op een gegeven moment een herhaling op. Onderzoek heeft aangetoond dat een depressie een individuele levensduur heeft. Dit houdt in dat ieder individu als het ware een voorgeprogrammeerde duur heeft qua depressie. Dit is met name van belang bij een eventuele terugval, omdat de inschatting van de periode dat iemand medicatie moet gebruiken dan beter te maken is. Daarnaast geeft het aan dat men het herstel niet kan forceren en zichzelf dus ook niet moet verwijten dat men zich er niet overheen kan zetten. Een depressie laat zich niet met wilskracht wegsturen. Het is wel van belang om te werken aan zaken die de depressie instandhouden of verergeren.

1.6       Soorten depressie

Niet elke depressie is hetzelfde. Depressies zijn er in gradaties; van een lichte depressie, die weliswaar vervelend is maar geen hele grote gevolgen heeft, tot een zware depressie waarbij het totale functioneren afgenomen is.

We onderscheiden de volgende depressies:

  •         een depressieve stoornis, licht, matig of ernstig, afhankelijk van de ernst en de hoeveelheid symptomen;
  •         een recidiverende depressieve stoornis waarbij de depressieve episodes terugkeren na een tussentijds herstel;
  •         een chronische depressie waarbij iemand twee jaar lang aan de criteria voor depressie voldoet;
  •         een psychotische depressie waarbij iemand het contact met de werkelijkheid verliest;
  •         een manisch-depressieve stoornis waarbij depressieve en manische perioden zich afwisselen;
  •         een postnatale depressie die ontstaat na de bevalling;
  •         een uitputtingsdepressie die ontstaat na langdurige overbelasting en raakvlakken heeft met burnout en het chronische vermoeidheidsyndroom.

1.7       Herstel

Uit onderzoek blijkt dat de beste behandeling bestaat uit een combinatie van medicatie (antidepressiva) en activerende gesprekstherapie. Met een arts bepaal je of medicatie in jouw specifieke geval gewenst is. De gesprekstherapie zet je aan tot verandering van je gedrag en denkpatronen. Gemakkelijk is het echter niet om in een periode waarin je minder besluitvaardig bent toch anders om te gaan met bijvoorbeeld je gezondheid. Het wordt echter wel eenvoudiger als de mogelijkheden duidelijker worden en je daarbinnen zelf naar oplossingen kunt gaan kijken die het beste bij je passen.

Onze hersenen worden op een chemische wijze bestuurd. In de vorm van elektrische impulsen komt er informatie tot stand tussen de zenuwcellen en hersencellen. Daarbij zorgen bijvoorbeeld neurotransmitters (verschillende chemische stoffen) voor de overdracht van de impulsen. Door dit communicatiesysteem kunnen we denken, voelen en handelen. Er zijn meerdere redenen mogelijk waarom deze signalen niet goed overkomen. Chemisch ingrijpen door middel van medicijnen kan een dergelijk defect corrigeren.

Wat van belang is om te weten over de farmacotherapie (antidepressiva) is dat de klachten in de eerste twee weken iets kunnen toenemen. Dit is echter een tijdelijke consequentie (bijwerking) van de medicatie en het betekent niet dat je achteruit gaat, ook al voelt het even zo. De huisarts kiest er soms voor om deze fase te overbruggen met andere medicatie, zoals angstdempende middelen en/of slaapmedicatie. Antidepressiva zijn, in tegenstelling tot wat in de media vaak gemeld wordt, niet verslavend. De juiste medicatie en eerste keus bij een depressie is antidepressiva (bijvoorbeeld Prozac, Seroxat, Zoloft). Sommige huisartsen schrijven echter alleen maar angstdempers voor, die de innerlijke spanning verminderen en je daardoor rustiger maken. Deze zijn echter wel verslavend en hebben geen effect op de depressie. Uit onderzoek blijkt verder dat Sint-Janskruid en running-therapie goede alternatieven zijn voor psychopharmaca bij de behandeling van bepaalde soorten depressie.

De gesprekstherapie zal in de eerste fase gericht zijn op informatie verstrekken over depressie en op reactivering. Aangezien men bij een depressie vaak de neiging heeft passief te geraken helpt de behandelaar de cliënt met het opzetten van een reactiveringsprogramma. Dit is dé manier om het verder wegzakken in de depressie te voorkomen. Het loslaten van de dagelijkse routine werkt het herstel tegen. Later in de behandeling, wanneer betrokkene een goed dagprogramma heeft opgesteld en de klachten zijn afgenomen kan de therapie gericht worden op specifieke problemen van betrokkene.

Het devies bij een depressie: Soms pillen, altijd BEWEGEN, REACTIVEREN en praten!

Dat praten en behandelen kan bij  psycholoog Utrecht en Psycholoog Bussum. Wij gaan je de tools geven om er weer bovenop te komen.

Comments are closed.